سيد محمد حسن بني هاشمي خميني
546
توضيح المسائل مراجع ( فارسي )
سيستانى : مسأله اگر شخصى قطعه طلاى ساخته شدهاى مانند گوشواره را غصب كند و آن را آب نمايد بايد آن را با تفاوت قيمتش پيش از آب كردن و پس از آن به صاحبش بدهد ؛ و چنانچه براى اين كه تفاوت قيمت را ندهد بگويد آن را مثل اوّلش مىسازم مالك مجبور نيست قبول نمايد ، و نيز مالك نمىتواند او را مجبور كند كه آن را مثل اوّلش بسازد . فاضل : مسأله اگر گوشواره يا چيز ديگرى را غصب كند و خراب نمايد ، بايد تفاوت قيمت ساخته و نساخته را بدهد و چنانچه براى اينكه تفاوت قيمت را ندهد ، بگويد : آن را مثل اوّلش مىسازم ، مالك مجبور نيست قبول نمايد و نيز مالك نمىتواند او را مجبور كند كه آن را مثل اوّلش بسازد . مسأله 2554 اگر چيزى را كه غصب كرده به طورى تغيير دهد كه از اولش بهتر شود مثلًا طلايى را كه غصب كرده گوشواره ( 1 ) بسازد ، چنانچه صاحب مال بگويد مال را به همين صورت بده ، بايد به او بدهد و نمىتواند براى زحمتى كه كشيده مزد بگيرد ( 2 ) بلكه ( 3 ) بدون اجازهء مالك حق ندارد آن را به صورت اولش درآورد ( 4 ) و اگر بدون اجازهء او آن چيز را مثل اولش كند ، بايد مزد ساختن آن را هم به صاحبش بدهد ( 5 ) و در صورتى كه مزد ساختن كمتر از تفاوت ساخته و نساخته باشد تفاوت قيمت را هم بايد بدهد . ) * ( 1 ) مكارم : و گردنبند . . ( 2 ) سيستانى : و همچنين بدون اجازهء مالك حقّ ندارد آن را به صورت اوّلش درآورد ولى اگر بدون اجازهء او آن چيز را مثل اوّلش يا به شكلى ديگر كند ، معلوم نيست ضامن تفاوت قيمت ميان دو حالت باشد . مكارم : حتى نمىتواند بدون اجازهء مالك ، آن را به صورت اوّل باز گرداند و اگر بدون اجازهء او آن را به صورت اوّل باز گرداند احتياط واجب اين است كه تفاوت قيمت را بدهد . ( 3 ) خوئى ، تبريزى : و همچنين . . ( 4 ) بهجت : بقيّه مسأله ذكر نشده . ( 5 ) خوئى ، تبريزى : بقيّه مسأله ذكر نشده . اراكى ، گلپايگانى ، صافى ، فاضل ، زنجانى : بايد تفاوت قيمت ساخته و نساخته را هم به صاحبش بدهد . مسأله اختصاصى بهجت : مسأله 2044 اگر چيزى را غصب كند كه باقى ماندن آن چيز با آن شكل حرام است ، مثل بُت و صليب و آلات لهو ، كه شكستن آنها واجب است ؛ پس اگر غاصب آن را خراب كند ، بايد اصل موادّ آنها را به صاحبش بدهد و مزد ساخت آن به عهدهء او نيست ، ولى اگر آن چيز منفعت حلالى هم داشته ، مثل ظروف طلا و نقره ( بنا بر جواز نگاه داشتن آنها ) پس بى وجه نيست كه مزد ساخت آن را هم ضامن باشد . مسأله 2555 اگر چيزى را كه غصب كرده به طورى تغيير دهد كه از اولش بهتر شود و صاحب مال بگويد ( 1 ) بايد آن را به صورت اوّل درآورى ، واجب است آن را به صورت اولش درآورد ( 2 ) و چنانچه قيمت آن بواسطهء تغيير دادن ، از اولش كمتر شود ، بايد تفاوت آن را به صاحبش بدهد ( 3 ) پس طلايى را كه غصب كرده اگر گوشواره بسازد و صاحب آن بگويد بايد به صورت اولش در آورى ، در صورتى كه بعد از آب كردن ، ) *